Viðtal við Gauta Grétarsson, sjúkraþjálfara

INNI Í ÁRANGURSKERFINU

Í afreksíþróttum – og í raun í daglegu lífi – er árangur sjaldnast afleiðing eins þáttar. Hann byggist á mörgum þáttum eins og: hreyfingu, mælingum, næringu, tauga- og vöðvastarfsemi, sálrænum styrk og markvissri endurheimt.

Gauti Grétarsson hefur starfað á mótum þessara þátta í áratugi. Sem sjúkraþjálfari með sérhæfingu í greiningu og meðferð stoðkerfisvanda, fyrrverandi handboltaþjálfari og ráðgjafi fyrir afreksíþróttafólk, hefur hann séð hvernig árangur næst – og hvernig árangur minnkar þegar samspil allra þátta árangurs bregðast.

MÆLINGAR SEM GRUNNUR AÐ FRAMFÖRUM

Árið 2006 hóf Gauti markvissa notkun á íslenska mælitækinu KINE og þróaði aðferðir til að mæla afkastagetu og getu vöðvakerfisins. Fyrir honum eru mælingar ekki aukaatriði heldur leið til að gera líkamlegar takmarkanir mælanlegar – og þar með yfirstíganlegar.

„Ég hef sérstakan áhuga á að mæla afkastagetu með hvers konar mælitækjum,“ segir hann.

Það sem skiptir máli er ekki bara að „æfa meira“, heldur að skilja hvar líkaminn er að svara vel – og hvar hann er að svara illa og auka líkur á vandamálum.

VÖÐVAHÓPURINN SEM NÚTÍMINN SLÖKKNAR Á

Þegar hann er spurður um algengasta vandann í stoðkerfi nútímamannsins er svarið skýrt: rassvöðvarnir. Langvarandi seta og röng líkamsbeiting gera það að verkum að fólk á erfitt með að virkja þá eðlilega – og þá tekur líkaminn upp aðrar lausnir til að halda sér gangandi sem kosta oft verki í liðamótum og mjóbaki.

„Rassvöðvarnir eru þeir vöðvar sem flestir vanrækja,“ segir Gauti og bætir við að bæði íþróttafólk og almenningur eigi mikið inni með því að bæta virkni þeirra.

ÞEGAR FRAMMISTAÐA SNÝST UM TAUGAKERFI, EKKI BARA VÖÐVA

Áherslur Gauta hafa þróast enn frekar undanfarin ár. Hann hefur unnið með aðferðir til að bæta samhæfingu augna og handa – og þar með tauga- og skynkerfi líkamans. Það er oft vanmetinn þáttur í frammistöðu, sérstaklega þegar álag er mikið og ákvarðanir þurfa að vera hraðar og nákvæmar.

„Í dag eru augun og augnvöðvarnir mitt helsta áhugamál og verkefni,“ segir hann.

BESTA HREYFINGIN FYRIR NÚTÍMAMANNINN

Ef velja ætti íþrótt eða hreyfingu sem þjónar líkamanum heildrænt nefnir hann sund og skíðagöngu. Þar sameinast taktfast álag, notkun á báðum hliðum líkamans og mikil vinna með liðleika og úthald – án þess að einhæft álag safnist endurtekið á sama stað.

„Ef velja ætti eina eða tvær «bestu» íþróttagreinar… þá eru það sund og skíðaganga,“ segir Gauti.

STÆRSTU MISTÖKIN Í ÞJÁLFUN ERU EKKI HRAÐINN - HELDUR HUGSUNIN

Að hans mati eru algengustu mistökin í líkamsrækt ekki fyrst og fremst þau að fara of hratt af stað. Vandinn er að líta á þjálfun sem tímabundið átak í stað þess að hugsa um hana sem langtímaverkefni.

„Helstu mistökin sem fólk gerir í þjálfun er að horfa ekki á líkams- og heilsurækt sem langhlaup,“ segir hann.

Við þurfum að hreyfa okkur fyrir lífið – ekki keyra okkur út í stuttum sprettum og borga það svo háu verði með verkjum og vandamálum í stoðkerfi og liðum.

HEILDRÆN HEILSA: KERFIÐ SEM HELDUR ÞÉR GANGANDI

Þegar Gauti talar um frammistöðu leggur hann áherslu á að horfa út fyrir vöðva og hjarta. Þjálfun hefur áhrif á tauga- og skynkerfi, næringu, svefn og sálræna þætti – og ef einn hluti kerfisins er veikur dregur það úr árangri .

„Þess vegna þarf einnig að styrkja taugakerfið, skilningarvitin og heila auk næringar og sálfræðilegra þátta,“ segir hann.

REYNSLA HANS AF NOTKUN UNBROKEN - EITT VERKFÆRI AÐ BÆTTRI ENDURHEIMT

Í leit að leiðum til að stuðla að hraðari endurheimt kynntist Gauti Unbroken fyrir nokkrum árum. Nálgun hans er jarðbundin: engin ein vara leysir allt – en góð verkfæri minnka álag og styðja kerfið þegar álagið er mikið.

„Maður er alltaf að finna leiðir til að hraða endurheimt og ég tel að þetta sé ein leiðin sem er einnig skaðlaus,“ segir hann.

Hann bendir á að endurheimt sé alltaf samspil góðrar næringar, hvíldar og skynsamlegrar hreyfingar, en að „setja Unbroken út í vatn hjálpar við að hraða endurheimt.“ Sjálfur notar hann Unbroken meðal annars þegar hann leikur golf, sérstaklega erlendis þar sem hiti og vökvatap er meira, og leggur áherslu á notkun eftir æfingar.

GERVIGREIND SEM STUÐNINGSKERFI, EKKI STAÐGENGILL

Gauti sér gervigreind ekki sem ógn við heilbrigðisstéttir, heldur sem verkfæri sem getur aukið nákvæmni, hraðað greiningu og bætta fræðslu.

„Ég held að gervigreindin eigi aðeins eftir að hjálpa okkur að ná enn meiri og hraðari árangri,“ segir hann og bætir við að hann noti hana nú þegar „mikið í mælingum og öllu sem kemur að upplýsingaöflun“ tengdri hreyfigetu.

HVATNING TIL HREYFINGAR OG LYKILLINN AÐ HEILSU

Þegar spurt er hvernig megi hvetja almenning til meiri hreyfingar er hann raunsær. Það er engin ein lausn sem virkar fyrir alla – og það er hluti af vandanum.

„Ég væri búinn að fá Nóbelsverðlaunin ef ég hefði svarið við þessari spurningu,“ segir hann.

Um lykilinn að góðri heilsu er hann jafn skýr og áður: hún er samspil erfða, umhverfis, hreyfingar, heppni og þess að hafa gott fólk í kringum sig.

„Allir þurfa að hafa góða ráðgjafa og mikilvægt er að hlusta ekki á slæmar ráðleggingar,“ segir hann.